شناخت انواع جوش صورت؛ اولین قدم برای درمان قطعی
11دقیقه
آنچه در این مقاله میخوانید [پنهانسازی]
اگر سال هاست با جوش درگیری و کلی محصول و روش مختلف امتحان کردی اما هنوز نتیجه ای که میخواهی را نگرفتی، احتمالا یک جا را اشتباه رفته ای: در واقع نوع جوش صورتت را نشناختی و یک راست رفتی سراغ درمان. پس انواع جوش صورت مهم است.
خيلي ها فقط اسم “جوش” را می دانند؛ ولی نمیدانند:
⁉️ جوش سرسفید با جوش سرسیاه فرق دارد؟
❗️ جوش های قرمز و دردناک با جوش های ریز زیرپوستی یکی نیستند؟
‼️ جوش های قارچی، کیستی و التهابی هرکدام داستان جداگانه ای دارند …
به خاطر همین، یک نفر با انواع جوش صورت دست و پنجه نرم می کند، اما برای همه شان یک نسخه استفاده می کند:
همه جا سالیسیلیک اسید، همه جا اسکراب، یا بدتر از آن، فشار دادن و ترکاندن.
من فاطمه رفیعی هستم و دقیقا این مقاله را برای این نوشتم که مثل یک معلم پوست کنارت باشم و خیلی ساده، مرحله به مرحله همه چیز را توضیح دهم؛ مثل:
- توضیح بدهم جوش چطور تشکیل میشود
- انواع جوش صورت را با ظاهر، علت و شدت، از هم جدا کنیم
- بگویم برای هر نوع جوش، چه کار کلی درست است و چه کار اشتباه است
وقتی این شناخت را داشته باشی، تازه میتوانی یک روتین درمانی هوشمندانه و موثر برای پوستت بچینی.
جوش چطور تشکیل میشود؟
پوست ما پر از منافذ ریز است. درون هرکدام از این منافذ، یک یا چند غده چربی قرار دارد که سبوم (چربی طبیعی پوست) تولید میکند. این چربی برای پوست لازم است، چون:
- مانع خشک شدن پوست میشود.
- به سد دفاعی پوست کمک میکند.
- از تبخیر بیش از حد آب جلوگیری میکند.
❌ مشکل از جایی شروع میشود که:
- چربی بیش از حد تولید شود.
- سلول های مرده پوست درست جدا نشوند و روی هم انباشته شوند
- آلودگی، گرد و غبار، آرایش یا کرم های سنگین روی پوست بمانند
- این موارد کنار هم باعث میشوند دهانه منافذ تنگ یا بسته شود.
وقتی دهانه بسته شد، چربی و سلول های مرده راه خروج ندارند. اینجا:
- اگر فقط چربی و سلول مرده جمع شده باشند و هنوز التهاب جدی ایجاد نشده باشد: جوش های غیرالتهابی مثل سرسفید و سرسیاه
- اگر بدن به این تجمع واکنش نشان بدهد و سیستم ایمنی فعال شود: جوش های التهابی، قرمز، دردناک و گاهی چرکی
پس جوش “ناگهانی” و “بی دلیل” نیست؛ نتیجه ترکیب چربی، سلول مرده، باکتری، نوع پوست، هورمون ها و سبک زندگی است.
دسته بندی کلی انواع جوش صورت
به صورت کلی، انواع جوش صورت را میتوانیم به دو دسته بزرگ تقسیم کنیم:
- جوش های غیرالتهابی
- جوش های التهابی
- چند نوع خاص تر که کمی متفاوت رفتار میکنند، مثل جوش قارچی ، جوش مکانیکی و جوش رزاسه و …
بیایید دقیق تر و کامل تر بررسی کنیم 👇
۱) جوش های غیرالتهابی؛ شروع داستان آکنه
این نوع جوش ها معمولا دردناک نیستند، اما از نظر ظاهری آزاردهنده اند و اگر مدیریت نشوند، زمینه ساز جوش های التهابی میشوند.
الف) جوش سرسفید (Whiteheads)
این همان دانه های کوچک سفید یا همرنگ پوست است که روی چانه، بینی، اطراف دهان یا پیشانی زیاد دیده میشود.
ویژگی ها:
- منفذ به صورت کامل یا تقریبا کامل بسته شده.
- چربی و سلول مرده داخل منفذ گیر کرده.
- سطح جوش بسته است، هوا داخل آن نمیرسد.
- وقتی روی پوست دست میکشی، برجستگی ریز حس میکنی.
چرا ایجاد میشود؟
- استفاده از کرم ها، ضدآفتاب ها یا آرایش های سنگین و کومدون زا
- شستن ناکافی صورت و نماندن آرایش یا آلودگی روی پوست
- نداشتن لایه برداری منظم و ملایم
چه کارهایی به آن کمک میکنند؟
- استفاده منظم از محصولات حاوی سالیسیلیک اسید (برای باز شدن منافذ)
- رتینوئیدهای موضعی ملایم (برای نازک کردن لایه شاخی و جلوگیری از انسداد)
- سبک کردن روتین (استفاده از محصولات سبک و غیرکومدون زا)
❌ چه کارهایی اشتباه است؟
- فشار دادن با ناخن
- استفاده از سوزن یا اجسام تیز در خانه
- اسکراب زبر و خشن روی صورت
ب) جوش سرسیاه (Blackheads)
برخلاف جوش سرسفید، در این نوع، دهانه منافذ باز است. چربی در تماس با هوا اکسید میشود و رنگ آن تیره یا سیاه میشود.
ویژگی ها:
- نقاط ریز سیاه یا خاکستری، بیشتر روی بینی، اطراف آن، پیشانی
- درد ندارند.
- برخی ها اشتباه فکر میکنند، چرک و کثیفی است، درحالی که اکسید شدن چربی است.
چرا به وجود می آید؟
- تولید زیاد چربی
- انباشته شدن سلول های مرده در دهانه منافذ
- استفاده از محصولات نامناسب برای پوست چرب
چه کارهایی مفید است؟
- استفاده از شوینده های ملایم مناسب پوست چرب
- اسید سالیسیلیک به شکل تونر و سرم
- لایه برداری شیمیایی با AHA و رتینوییدها
- در صورت نیاز، پاکسازی حرفه ای توسط متخصص پوست یا اسکین تراپیست آموزش دیده
چه کارهایی ضرر دارد؟
❌ فیشیال های خشن یا تخلیه غیر اصولی
❌ چسب های بینی به صورت دائم
۲) جوش های التهابی؛ وقتی پوست وارد فاز جنگ میشود
اینجا دیگر فقط چربی و سلول مرده درکار نیست؛ بدن متوجه مشکل شده و سیستم ایمنی وارد میدان میشود. نتیجه: قرمزی، درد، تورم و چرک.
الف) پاپول ها (Papules)
پاپول ها جوش های کوچک، سفت و قرمز هستند که مرکز سفید مشخصی ندارند.
ویژگی ها:
- برجستگی قرمز
- لمس آن ممکن است دردناک باشد
- هنوز سر سفید چرکی ندارد
- اطراف آن کمی متورم است
چطور با آن برخورد کنیم؟
- از فشار دادن آن جدا خودداری کن
- از محصولات حاوی نیاسینامید و آزلاییک اسید با غلظت مناسب استفاده کن
- لایه برداری ملایم با اسید ها و رتینویید ها و دوری از اسکراب فیزیکی
ب) پاسچول ها (Pustules)
پاسچول همان پاپولی است که در مرکزش چرک تشکیل شده. همان چیزی که به آن میگوییم، جوش چرکی.
ویژگی ها:
- برجسته و قرمز
- در مرکز، نقطه سفید یا زرد (چرک)
- حساس به لمس
چطور با آن برخورد کنیم؟
- ضدآفتاب سبک برای جلوگیری از لک شدن جای جوش
- برای درمان نیاز به داروی خوراکی آنتی بیوتیک دارد، پس به پزشک مراجعه کنید.
- از ضدالتهاب های خوب مثل نیاسینامید و ازلاییک اسید کمک بگیرید
- لایه برداری به کمک AHA و رتینوییدها
- بر روی جوشهای پاسچول باید از آنتی بیوتیک موضعی که به صورت محلول در داروخانه ها عرضه می شود استفاده کرد.
❌ چه کار غلط است؟
- ترکاندن با ناخن یا دستمال کاغذی
- ضدعفونی کردن با الکل مستقیم
- گذاشتن خمیر دندان یا مواد تحریک کننده روی جوش
ج) ندول ها (Nodules)
این ها جوش های عمیق و سفتی هستند که زیر پوست تشکیل می شوند.
ویژگی ها:
- برجستگی سفت زیر پوست
- دردناک، حتی بدون لمس
- اغلب روی گونه، فک، چانه یا پشت بدن
چرا مهم هستند؟
- میتوانند به بافت های عمیق تر پوست صدمه بزنند
- احتمال باقی ماندن جای زخم و فرورفتگی بعد از آن ها بالاست
درمان:
درمان خانگی کافی نیست و نیاز به ویزیت متخصص پوست، ممکن است رتینوئید خوراکی (مثل ایزوترتینوئین) یا داروهای دیگر تجویز شود.
گاهی درمان جایگزین دارو خوراکی استفاده از لایه بردار حاوی AHA و رتینویید ها به همراه بنزوییل پروکساید و آنتی بیوتیک موضعی و خوراکی است اما برای همه افراد به اندازه قرص آکوتان پاسخ نمی دهد. در این مدل جوش و همچنین جوش کیستی داروهای خوراکی بسیار موثر هستند و بنا بر نظر پزشک داروهای تنظیم کننده هورمون ماندد اسپیرونولاکتون نیز تجویز می شوند.
د) کیست ها (Cysts)
شدیدترین نوع آکنه، عمیق، دردناک و پرخطر برای جای زخم.
ویژگی ها:
- برجستگی عمیق و نرم یا کمی سفت
- درد قابل توجه
- گاهی چندتا کنار هم
- ممکن است چرک عمیق داشته باشد
درمان:
- درمان خانگی توصیه نمی شود و به عنوان جایگزین دارو میتوان توضیحاتی که برای جوش ندول نوشته شده است را اجرا کرد اما همچنان الویت با دارو درمانی است.
- حتما زیر نظر متخصص پوست
- نیاز به داروهای قوی خوراکی
- تخلیه غیر اصولی در خانه = زخم دائمی
۳) انواع خاص تر جوش صورت؛ کمتر شناخته شده اما مهم
وقتی درباره انواع جوش صورت صحبت میکنیم، فقط سرسفید و کیست نیست؛ چند نوع دیگر هم هستند که درمانشان متفاوت است.
آکنه هورمونی
بخصوص در خانم ها بسیار شایع است.
نشانه ها:
- جوش های عمیق و دردناک در اطراف فک، چانه و گردن
- تشدید قبل از پریود، یا در دوره های استرس و تغییر هورمون
- گاهی همراه با سندرم تخمدان پلی کیستیک یا مشکلات هورمونی دیگر
درمان:
معمولا ترکیبی از مراقبت پوستی + تنظیم هورمون (قرص ضدبارداری، داروهای ضدآندروژن)، حتما زیر نظر پزشک
آکنه قارچی (مالاسزیا)
خیلی ها سال ها فکر می کنند این جوش ها جوش معمولی است و هر درمانی امتحان می کنند، جواب نمیگیرد.
نشانه ها:
- دانه های ریز، تقریبا یک اندازه
- معمولا خارش دار
- روی پیشانی، شقیقه، پشت گردن، سینه یا کمر
- بدتر شدن بعد از تعریق، ورزش، گرما یا رطوبت
درمان:
- ضدقارچ های موضعی
- استفاده از شامپوهای حاوی مواد ضدقارچ روی پوست درگیر (با توصیه پزشک)
- دوش گرفتن بعد از ورزش و تعریق
آکنه مکانیکی
این نوع جوش به خاطر اصطکاک، فشار و بسته بودن طولانی مدت پوست ایجاد میشود و ارتباطی به چربی و هورمون ندارد.
مثال ها:
- جوش های ناحیه ماسک (ماسکنه)
- زیر کلاه ورزشی، پیشانی بند، بند سینه بند، محل تکیه عینک
- روی شانه ها و پشت در ورزشکارانی که لباس تنگ میپوشند
راهکار:
- تا حد ممکن کاهش اصطکاک و فشار
- شست و شوی ملایم بعد از تعریق
- استفاده از لباس های نخی و راحت تر
- استفاده از ترکیبات حاوی اسید سالیسیلیک و بنزوییل پروکساید برای باز کردن منافذ
چطور نوع جوش صورت خودت را تشخیص بدهی؟
برای تشخیص انواع جوش صورت همیشه لازم نیست متخصص باشی؛ ولی لازم است کمی دقیق تر نگاه کنی.
- اگر جوش کوچک و سفید است: سرسفید
- اگر نقطه سیاه روی بینی است: سرسیاه
- اگر برجسته و قرمز است: پاپول
- اگر سر سفید چرکی دارد: پاستول
- اگر سفت و عمقی است: ندول
- اگر بزرگ، دردناک و متورم است: کیست
- اگر ریز و خارشدار است: آکنه قارچی
- اگر روی فک و چانه است: هورمونی
اگر بعد از تشخیص نوع جوش هات دیدی اوضاع هر روز بد تر میشود یا هیچ کدوم از روش های معمول جواب نمیدهند، وقتشه یک بار برای همیشه خودت کنترلش رو بگیری. خیلی از همین جوش های سمج با چند تا روش اصولی و درستِ خانگی قابل کنترل هستن؛ فقط باید بدونی دقیقا کِی و چطور ازشون استفاده کنی.
اگر میخوای بدون معطل شدن، بهترین راه های درمان جوش در خانه رو ببینی و از همین امروز شروع کنی، از این جا وارد شو.
ترکیبات موثر برای انواع جوش صورت
حالا که درباره انواع جوش صورت حرف زدیم، بگذاریم چند ماده مهم و علمی را معرفی کنم که در درمان هر دسته نقش کلیدی دارند.
سالیسیلیک اسید (BHA)
- محلول در چربی
- نفوذ به عمق منافذ
- حل کردن چربی و سلول های مرده
- ایده آل برای جوش های سرسیاه، سرسفید و منافذ بسته
بنزوئیل پراکساید
- کاهش تعداد باکتری های مولد آکنه
- مناسب برای جوش های التهابی، پاپول و پاسچول
- باید با غلظت مناسب و با احتیاط استفاده شود. (ممکن است خشک کند)
نیاسینامید
- کاهش التهاب
- متعادل کردن چربی پوست
- تقویت سد دفاعی
- مناسب تقریبا برای همه انواع جوش صورت
رتینوئید ها (مثل رتینول یا ترتینوئین)
- افزایش سرعت تجدید سلول های پوست
- جلوگیری از انسداد منافذ
- مناسب برای آکنه مزمن و جوش های مکرر
- نیاز به شروع تدریجی و همراه با مرطوب کننده قوی
آزلائیک اسید
- ضدالتهاب
- کمک به لک های بعد از جوش
- مناسب برای آکنه هورمونی و پوست های حساس تر
❌ اشتباهات رایج در برخورد با انواع جوش صورت
حالا که انقدر زحمت کشیدی و انواع جوش صورت را شناختی، حیف است با چند عادت اشتباه همه چیز را خراب کنی.
❌ فشار دادن و ترکاندن جوش:
- محتویات آن را عمیق تر میبرد.
- التهاب را بیشتر میکند.
- احتمال لک و جای زخم را بالا میبرد.
❌ شست و شوی بیش از حد
بیش از دو بار شست و شو در روز:
- سد پوستی را ضعیف میکند
- چربی جبرانی را بالا میبرد
- در نهایت جوش ها را بیشتر میکند
❌ انتخاب محصول بر اساس تبلیغات، نه نوع جوش
مثلا:
- استفاده از کرم سنگین روی پوست چرب و مستعد جوش
- استفاده از اسیدهای قوی روی پوست حساس و ملتهب
❌ عوض کردن مداوم روتین
- هر محصول و روتین جدید، حداقل ۴ تا ۶ هفته زمان میخواهد تا نتیجه واقعی اش را نشان دهد.
- اگر هر هفته محصول جدید امتحان کنی، هیچ وقت نمیفهمی کدام برای پوستت مناسب است.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنی؟
در این موارد حتما باید از پزشک متخصص پوست کمک بگیری:
- جوش ها عمیق، دردناک و کیستی هستند
- جای جوش به صورت گودی یا زخم باقی میماند
- درمان های خانگی و روتین مراقبت پوستی بعد از چند ماه تاثیر واضحی نداشته است.
- مشکوک به آکنه قارچی یا مشکلات هورمونی هستی.
- خوددرمانی در این شرایط، مخصوصا با داروهای قوی، میتواند خطرناک باشد.
اگر نمیخوای جوش ها بیشتر از این کنترلِ زندگی ات رو دست بگیرن، وقتشه مسیر درمانت رو از حالت آزمون و خطا خارج کنی. خیلی ها ماه ها با روش های پراکنده می جنگن اما نتیجه ای نمیگیرن، فقط چون نمیدونن باید از کجا و با چه ترتیبی شروع کنن.
اگر میخوای یک نقشه راه دقیق، مرحله به مرحله و علمی برای درمان جوش داشته باشی و بدون سردرگمی جلو بری، میتونی این جا وارد دوره درمان جوش بشی.
جمع بندی؛ شناخت انواع جوش صورت، نقشه راه درمان است
اگر بخواهم همه این حرف ها را در یک جمله خلاصه کنم، میگویم:
تا زمانی که انواع جوش صورت را نشناسی، درمانت بیشتر شبیه حدس زدن است تا کار علمی.
شناخت نوع جوش:
- کمک میکند محصول درست را انتخاب کنی.
- کمک میکند متوجه شوی چه زمانی درمان خانگی کافی است و چه زمانی باید سراغ پزشک بروی.
- باعث میشود انتظارت از درمان واقعی تر و منطقی تر باشد.
وقتی بدانی با چه چیزی طرف هستی، دیگر احساس نمیکنی، پوستم دشمن من است. میفهمی که فقط یک پوست است با چند نوع جوش، که اگر درست با آن رفتار کنی، آرام میشود، متعادل میشود و فرصت نفس کشیدن پیدا میکند 🌿
